Ochtend in het Drents-Friese Wold (© M. Klaver)
De vogels fluiten op de frisse ochtend, de mist vaagt langzaam weg en de zon breekt door. Zodra je het Drents-Friese Wold binnenstapt, valt de drukte van de omgeving direct weg. Er staan nog grote plassen op de modderige paden waar de auto overheen moet, maar dat is voor boswachter Lysander geen probleem. Al achttien jaar is hij werkzaam in het gebied waar hij naar eigen zeggen ‘verliefd op is’.
Zodra we de auto uitstappen, begint Lysander zijn verhaal. Al ongeveer vier jaar is hij boswachter publiek, met als doel om mensen zijn visie van de natuur mee te geven. Lysander: ‘Als klein jongetje lag ik al op mijn buik naar de mieren op de grond te kijken. Na mijn stages ben ik hier terechtgekomen en nooit meer vertrokken. Het Drents-Friese Wold is de plek waar mijn missie ligt.’
Van zandvlakte naar bos
Zijn missie heeft te maken met het doel van het bos. Het bos zoals het er nu bij ligt, heeft namelijk niet altijd op deze manier bestaan. Lysander wijst naar een heuvel waar een pad overheen loopt en het zand eronder tevoorschijn komt. ‘Vroeger was hier alleen een vlakte met stuivend zand. Het vormde een bedreiging voor het dorp in de buurt, als het hard waaide, kon het dorp helemaal onder het zand verdwijnen. Daarom zijn ze hier rond 1900 begonnen met het inplanten van een bos.’
Wat eerst een productiebos voor de houtoogst was, is nu in transitie. Het einddoel? ‘We willen toewerken naar een bos dat meer zijn eigen gang kan gaan en tegelijkertijd een recreatieve functie vervult voor mensen die hier willen komen. Maar zo’n ontwikkeling vraagt tijd. Daarom zijn we op sommige plekken 25 jaar geleden begonnen met het openen van het bos, waardoor er ruimte ontstaat voor licht en nieuwe groei. Op die manier ontstaat er verschil in leeftijd tussen bomen en krijgt een grotere variatie aan soorten de kans om zich te ontwikkelen. Uiteindelijk groeit het gebied zo naar een bos met een ander karakter, waarin ook het natuurlijke zandlandschap weer zichtbaar wordt.’
Verliefd op de natuur
Een stilte daalt neer als we even rust houden op een plek met uitzicht. Een zee van bomen met groene knoppen strijkt zich voor ons uit. De wind ruist zachtjes door de bladeren. Lysander kijkt om zich heen en schraapt zijn keel voor hij verder gaat: ‘Je merkt dat de verbinding tussen de mens en de natuur vaak scheef is. Ik wil mensen graag weer in contact brengen met het bos. Ik voel een soort verliefdheid op wat je om je heen ziet. Het is soms gek dat andere mensen niet zien wat jij ziet en hoe prachtig het eigenlijk is.’
Als boswachter publiek neemt hij mensen graag mee op georganiseerde wandelingen en houdt hij zich bezig met de beschikbare wandelpaden. ‘Het is belangrijk dat we de natuur in Nederland kunnen beleven. Maar dan moet je ook de vraag stellen: kan de natuur die drukte aan? Dat is voor de ene soort lastiger dan voor de andere. We hebben er nu voor gezorgd dat de wandelroutes uit de kern zijn weggehaald. Daardoor kunnen we mensen leiden naar plekken die minder kwetsbaar zijn. De drukte die mensen veroorzaken kunnen op verschillende manieren voor verstoring bij de vogels zorgen.’
Impact van wandelaars
‘Er zijn veel soorten die een verstoringszone van 50 meter hebben. Op een pad als waar we nu lopen, betekent dat dat een vogel zich zowel 50 meter naar rechts als 50 meter naar links verstoord voelt.’
De gevolgen van verstoring kunnen zelfs zorgen voor sterfte bij vogels. Lysander geeft een voorbeeld: ‘Stel dat het een bijvoorbeeld vier dagen achter elkaar mooi weer is. Dan houdt de drukte aan en komen hier al die tijd mensen langs. Vogels krijgen dan minder kans om naar hun nest terug te vliegen, omdat mensen langslopen en ze verstoord worden. Als het weer daarna omslaat, betekent dat dat er weinig insecten vliegen. Dit alles zorgt ervoor dat er dus acht dagen achter elkaar weinig voer is voor de vogels, dan gaan de jongsten in het nest al dood. Ik vind dat we ons daar meer bewust van mogen worden. We zijn immers te gast in het leefgebied van de dieren.’
Benieuwd naar hoe je zelf kunt zorgen dat je de dieren zo min mogelijk stoort? Hier vind je een aantal tips. Zin om er zelf op uit te gaan in het bos? Hier vind je verschillende wandelingen die je bewust naar de natuur laten kijken.
