Sarajevo: wandelen tussen Olympische dromen en diepe littekens
22 januari 2026
Hans Farjon & Bert Stok
De stad waar in 1984 de Olympische Winterspelen plaatsvonden, werd zeven jaar later omsingeld door Servische troepen. Het belegerde Sarajevo hield vier jaar stand. De bruisende stad, waar de natuur altijd binnen handbereik is, lijkt het allemaal achter zich te hebben gelaten. Toch sluipt soms het ongemak binnen.
Hoog boven Sarajevo, tegen de helling van de 1600 meter hoge Trebević, slingert een felgekleurde bobsleebaan als een betonnen slang door dicht naaldbos. De voormalige ijsgoot is bespoten met streetart. In dit graffitiparadijs willen we wandelen van start naar finish en daarna verder omlaag terug naar de stad. Willie van Meet Bosnia vergezelt ons. Hij is een jonge vent, klaar om met ons op de mountainbike door de goot te knallen. Maar wij willen lopen, rustig, om alles te bekijken. “Oké, we gaan lopen”, zegt Willie begripvol.
Het gevaarte van gewapend beton gaat geleidelijk omlaag. Bijna niet voor te stellen dat bobsleeërs er met 150 kilometer per uur overheen raasden. We zwenken van de ene gekleurde bocht naar de andere, terwijl wilde paarden ons vanuit het bos nieuwsgierig aankijken. Zeven jaar na de Spelen was de stad volledig omsingeld door het Servische leger. Vanuit de beschutting van deze baan schoten sluipschutters op de bewoners beneden. Wij herinneren ons weer de journaalbeelden van angstige mensen die van straathoek naar straathoek renden.
Na anderhalve kilometer eindigt de langste graffitimuur van Europa. We lopen verder door het bos langs ingestorte boerderijen vol kogelgaten. Als de bomen wijken, kijken we uit over de stad in het nauwe dal. Lager kunnen we de stad ook horen. Het mooiste is als muezzins vanuit hun minaretten oproepen tot gebed. Eerst hoor je er één, dan komen er meer. Soms krijgen mensen naast een moskee met een betoverende muezzinstem het verzoek hun huis te verkopen; zo graag wil de koper bij zijn geliefde stem wonen.
Willie gaat niet naar de moskee of de kerk. ”En je vrienden?”, vragen wij. “Mijn moslimvrienden gaan alleen tijdens de ramadan, mijn katholieke vrienden alleen naar de kerstmis, als ze al gaan.” We nemen afscheid van Willie, die benadrukt nooit uit Sarajevo weg te gaan. Het is een fantastische stad waar je vanuit je huis zo de natuur in fietst. Dat zijn ouders overwegen naar Spanje te emigreren, vindt hij maar niks.
Dwalen door de geschiedenis
De volgende dag dwalen we door de stad, langs de rivier Miljacka. Eerst een kop Bosnische koffie op de binnenplaats van karavanserai Morića Han, ooit een pleisterplaats langs de Zijderoute. Een oase van rust waar vooral vrouwen elkaar ontmoeten. Voor de Gazi Husrev-begova-moskee wassen gelovigen zich voor het gebed.
Na de nauwe straatjes van het Ottomaanse centrum, geflankeerd door volle terrassen van eet- en theehuizen, komen we in de Habsburgse stad. Ongelofelijk dat het keizerrijk, waarvan Bosnië slechts 40 jaar deel uitmaakte, zo’n stempel op het uiterlijk van de stad drukte. We passeren de Nationale Bibliotheek, een moors aandoend ontwerp, en de Sarajevska Pivara. Deze stadsbrouwerij oogt als een Weens paleis. Ironisch genoeg kwamen de bewoners hier tijdens het Servische beleg niet voor bier, maar voor zuiver bronwater toen de waterleiding niet meer werkte.
Het knalgele Holiday Inn-hotel markeert de grens met de Joegoslavische stad. Op de nabijgelegen brug over de Miljacka herdenkt een plaquette Suada Dilberović en Olga Sučić. Twee pubers weten te vertellen dat zij de eerste burgerslachtoffers waren van de Servische sluipschutters. Op deze warme dag kun je je dat niet meer voorstellen. Onder geurende lindebomen flaneren de bewoners. Bomen die het beleg overleefden, omdat niemand ze durfde om te hakken, bang om doodgeschoten te worden.
We bezoeken café Tito, genoemd naar de man die Joegoslavië decennialang bij elkaar hield. Binnen wordt de nostalgie gekoesterd naar de tijd toen alle bevolkingsgroepen vredig samenleefden. Aan de overkant van de rivier belanden we in een wijk die aan de Bijlmer doet denken. We klimmen omhoog en kijken neer op het stadion van Željezničar. Gevoetbald werd er tijdens het beleg niet; het stadion veranderde in een mijnenveld. Andere sportvelden en stadsparken werden toen begraafplaatsen voor de ruim twaalfduizend burgerdoden.
Landmijnen en slangen
We klimmen verder naar de bergkam, het voormalige front. “De Serviërs zaten daar vlakbij in de loopgraven. Aan de andere kant lag het Bosnische leger”, wijst een man. Of we op landmijnen moeten letten? “Nee, die zijn opgeruimd. Kijk wel uit voor de slangen, er zijn er dit jaar veel.” De weg loopt dood op het grenshek tussen het Bosnisch-Kroatische en het Servische deel van de stad. Gelukkig zit het niet op slot en lopen we omlaag, Oost-Sarajevo in. Hanen kraaien en hooi wordt binnengehaald, alsof er nooit verschrikkelijke dingen zijn gebeurd.
Beneden staan moderne flatgebouwen. In een kerk worden de gevallen Servische helden van het beleg geëerd. In dit deel zou Willie graag willen wonen; het is veel goedkoper. Waar zij die omsingeld waren hier nooit een huis zouden kopen, doen de vrienden van Willie dat wel. Bang voor een nieuwe oorlog zijn ze niet, al lapt de leider van het Servische deel de vredesafspraken aan zijn laars.
De stilte van de bergen
Na de stad zoeken we de ruige bergen op. Hoog boven de Rakitnica-kloof ontmoeten we een schaapsherder. “De kleine hond houdt de schapen bij elkaar, de grote houdt de wolven op afstand”, zegt gids Gigi. Na een paar uur bereiken we Lukomir, een gehucht met roestbruine daken waar vrouwen voor hun huis zitten te breien.
Terug willen we over een kale bergrug, maar Gigi ziet onweer aankomen en kiest voor een meer beschut pad. Het noodweer barst inderdaad los. Het pad verandert in een irrigatiegoot en de rotsblokken worden gevaarlijk glad. Alles is drijfnat. Wanneer we het dal bereiken, gaat de zon weer schijnen en hangen we onze kleren te drogen aan een hek.
’s Avonds vertelt Gigi dat hij in 1994 deelnam aan de Winterspelen van Lillehammer als remmer van de Bosnische viermansbob. Hun multiculturele team kwam zonder spullen aan; Nederlandse bobsleeërs leenden hun reservebob uit. “Een mooi gebaar, maar de bob was niet in goede staat. We werden laatste, maar deelname was belangrijk. We lieten zien dat we er nog waren, ondanks alle ellende thuis.” Dat optimisme en het geloof in het multiculturele karakter van hun stad komen we vaak tegen. Hopelijk is het genoeg voor de toekomst.
Wandelwijzer
Sarajevo is de hoofdstad van Bosnië en Herzegovina. Het land bestaat uit twee entiteiten: de Federatie van Bosnië en Herzegovina, waar voornamelijk Bosnische moslims en Kroaten wonen, en de Republika Srpska met een voornamelijk Servische bevolking. De grens tussen beide entiteiten volgt de bestandslijn na vier jaar oorlog en is in 1996 vastgelegd in het Daytonakkoord. Aan de zuid- en oostkant van de stad kom je al snel in de Republika Srpska. Deze grens kan probleemloos gepasseerd worden.
Vervoer
Met de trein naar Sarajevo is een uitdaging en alleen mogelijk via Zagreb. Naar Sarajevo vliegen betekent minimaal een keer overstappen. Wel is er tweemaal per week een directe vlucht van Dortmund naar Tuzla. Verder met de bus.
Wandelen
Voor een stadwandeling in het oude centrum is de Free Walking Tour van Meet Bosnia een absolute aanrader. Zeer gedreven en goed geïnformeerde gidsen. In en om Sarajevo liepen wij drie tochten. Voor GPX-track zie: avontuurlijkwandelen.nl Wij liepen een paar Bosnische stukken van de Via Dinarica, een uitdagende, 1260 km lange wandelroute van Slovenië naar Albanië. Meet Bosnia biedt verschillende opties vanuit Sarajevo, bijvoorbeeld de dagtocht Umoljani – Lukomir.
Onze tips
Een goede introductie op de recente geschiedenis van Sarajevo is de Fall of Yugoslavia | Sarajevo Siege Tour van Meet Bosnia (meetbosnia.com). In Sarajevo zijn meerdere musea die het verhaal van het Beleg van Sarajevo vertellen. Wij waren het meest onder de indruk van het War Child Museum (warchildhood.org), waar de beleving van het beleg door kinderen wordt teruggehaald aan de hand van dierbare voorwerpen en tekeningen.
